archiwum 2006 rok 2006    2008 rok 2008    2010 rok 2010    2012 rok 2012 2014 rok 2014
hex3.jpg
hex5.jpg hex4.jpg
hex6.jpg
  strona główna założenia regulamin kalendarium wskazówki pobierz jury   rejestracja zgłoszone projekty galeria gallery   archiwum kontakt
 
"Narodziny drapieżcy szkiełkiem i okiem XXI wieku"
"Analiza wczesnych etapów rozwoju pająka Xerolycosa nemoralis z wykorzystaniem mikrotomografii komputerowej i technik mikroskopowych"

Agata Bednarek, Agnieszka Babczyńska
Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska,
Katedra Fizjologii Zwierząt i Ekotoksykologii; ul. Bankowa 9, 40-007 Katowice
e-mail:agnieszka.babczynska@us.edu.pl, agata.bednarek88@gmail.com

Tuziny pasażerów 3.06.2011

Opis popularnonaukowy projektu

Nowo narodzone kociątka budzą miłość od pierwszego wejrzenia. Podobne uczucia wzbudzają maleńkie szczeniaki, które dopiero co utworzyły oczy, młodziutkie sarenki, które w godzinę po przyjściu na świat stawiają pierwsze kroki na drżących nóżkach, czy młode niedźwiadki - zupełnie niegroźne puszyste kuleczki. Każdy, kto widział świeżo wyklute kurczątka z pewnością był gotów się nimi zaopiekować. Nawet maleńkie jaszczurki, śmieszne, zwinne zaskrońce czy małe żabki - niedawne kijanki nie budzą obrzydzenia i przestrachu. Przeciwnie - uczucie opiekuńcze wzbudza w nas każdy niemal zwierzęcy noworodek..., są jednak wyjątki. Należą do nich pajączki, które chwilę wcześniej opuściły przytulny kokon. W ich przypadku tkliwość i troskliwość ustępują zazwyczaj miejsca odrazie i lękowi.
Młode pająki od momentu wyklucia przypominają okazy dorosłe, są tylko od nich mniejsze. Od pierwszych chwil życia potrafią polować. Mają sprawne gruczoły jadowe, są zwinne i szybkie, gdy podejmują atak na pierwszą w życiu ofiarę nawet, gdy przewyższa je ona rozmiarami i masą ciała. Potrafią snuć pajęczynę, gdyż wykluwają się z jaj z gotowymi do akcji gruczołami przędnymi. Drapieżnik doskonały kształtuje się w niespełna miesiąc. Nigdy później w dalszym rozwoju zmiany nie zachodzą tak szybko, jak w czasie rozwoju zarodkowego, gdy z pojedynczej zapłodnionej komórki jajowej powstaje kompletny, ośmionogi, niezawodny zabójca. W ciągu czterech tygodni spośród masy żółtka zaczynają wyłaniać się części ciała: najpierw głowotułów i odwłok, potem rysują się szczękoczułki, nogogłaszczki i pozostałe kończyny. Zaznacza się ciemna plamka w miejscu, gdzie powstaną oczy, pojawia się zgrubienie na odwłoku, gdzie wykształcą się kądziołki przędne. Mikroklimat pajęczynowego inkubatora, jakim jest kokon, zapewnia bezpieczny rozwój kilkudziesięciu, czasem ponad stu pajęczych braci i sióstr, a pajęcza matka niestrudzenie pilnuje, aby nic nie zagroziło tej cennej, pełnej życia zawartości.
Trudno w nowo wyklutych pajączkach doszukać się dziecięcej nieporadności. W niespełna czterech tygodniach zamknął się najwyraźniej nie tylko rozwój zarodkowy, ale i urocze dzieciństwo pająków, które od pierwszych samodzielnych chwil muszą samodzielnie polować aby przeżyć.

Streszczenie naukowe

Zasiedlanie środowisk zanieczyszczonych może powodować powstawanie zaburzeń w bilansie energetycznym zwierząt tam zamieszkujących, w tym pająków. Przesunięcia w bilansie energe-tycznym mogą prowadzić do szeregu negatywnych skutków, które można obserwować na różnych etapach produkcji jaj i rozwoju embrionalnego, który jest rzadko badany u pająków. W badaniu w ramach niniejszego projektu sprawdzano jak zanieczyszczenia antropogeniczne mogą wpływać na wczesne etapy rozwoju pająka Xerolycosa nemoralis, zebranego z dwóch siedlisk: zanieczyszczonego oraz referencyjnego. Wykorzystano mikroskop świetlny – w celu analizy obrazów histologicznych jaj w różnych stadiach rozwojowych oraz do obserwacji zmian w ich morfologii. W celu określenia zmian zachodzących w morfologii jaj, bez niszczenia koko-nów skorzystano z mikrotomografii komputerowej, która do tej pory nie była wykorzystywana w tego typu badaniach. Wczesne etapy rozwoju jaj X. nemoralis zależą od stopnia zanieczyszczenia stanowiska zbioru samic. Czas rozwoju embrionalnego oraz postembrional-nego był istotnie statystycznie dłuższy dla jaj samic zebranych z Katowic Wełnowca (16,5 ± 1,2 dnia) w porównaniu do terenu referencyjnego (14,5 ± 0,5 dnia; test U Manna-Whitneya, p= 0,003). Podobnie, rozwój postembrionalny był dłuższy w przypadku jaj zebranych z terenu zanieczyszczonego (12,1 ± 1,2 dni) niż w przypadku jaj z Pilicy (8,4 ± 0,9 dni; test T, p< 0,001). Stwierdzono również, że z kokonów samic zebranych z Pilicy rozwinęło się więcej zarodków (7,9 ±1,4 młodych) w porównaniu do terenu zanieczyszczonego (4,3 ± 1,3; test U Manna-Whitneya, p= 0,002). Analiza histologiczna umożliwiła zrozumienie takich procesów jak gastrulacja czy migracja cumulusa. Zaobserwowano powstawanie całkowitych syjamskich bliźniaków zarodkowych z jaja samicy, zebranej ze stanowiska zanieczyszczonego. Wszystkie wykorzystane metody badania wczesnych etapów rozwoju wykazywały przydatność w tego typu analizach, a każda z nich pozwala na obserwowanie różnych parametrów.

 

Komitet Organizacyjny

organizatorzy
organizatorzy

Sponsorzy

logo

logo
logo
logo
logo logo

Patronat honorowy

Leszek Jodliński
Dyrektor Muzeum Śląskiego w Katowicach

Zygmunt Łukaszczyk
Wojewoda Śląski

Jan Malicki
Biblioteka Śląska

Piotr Uszok
Prezydent Katowic

Adam Matusiewicz
Marszałek Województwa Śląskiego

Patronat medialny

logo

logo

logo

logo

logo

logo