archiwum 2006 rok 2006    2008 rok 2008    2010 rok 2010    2012 rok 2012 2014 rok 2014
hex3.jpg
hex5.jpg hex4.jpg
hex6.jpg
  strona główna założenia regulamin kalendarium wskazówki pobierz jury   rejestracja zgłoszone projekty galeria gallery   archiwum kontakt
 
"Żar śląskich hałd"
"Przeobrażenia termiczne materiału odpadowego zachodzące na zwałowiskach powęglowych obszaru Śląska w świetle klasycznych i eksperymentalnych badań mineralogicznych"

Justyna Ciesielczuk
Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Nauk o Ziemi,
Katedra Geologii Podstawowej, ul. Będzińska 60 41-200 Sosnowiec
e-mail: justyna.ciesielczuk@us.edu.pl

Pali się hałda

Opis popularnonaukowy projektu

Hałdy nie zawsze płoną żywym ogniem, którego języki, jak z rozpalonego przez kogoś ogniska, migocą na szczytach wzniesień. Często nad powierzchnią hałdy snuje się tylko dym, który z uwagą obserwują ludzie mieszkający w pobliżu. Nie ma jednak dymu bez ognia. Dymiące zbocza zwałowisk pogórniczych oznaczają, że w ich środku toczy się wewnętrzny pożar. Pod powierzchnią usypanego zwału, wśród wydobytych na powierzchnię ziemi odłamków skał i resztek węgla dochodzi do lokalnego ocieplenia. Z nie zawsze wiadomych przyczyn temperatura wnętrza góry może się podnieść do wartości, w której dochodzi do samozapłonu, a potem, wokół podziemnego ogniska, temperatury dochodzą do niewyobrażalnie dużych wartości, rzędu 1000 stopni Celsjusza. W takich warunkach fragmenty skał prażą się, przetapiają i przekształcają, a cała ta alchemiczna mieszanka emituje gazy wydobywające się na powierzchnię w postaci siwych smug dymu. Jak w pracowniach średniowiecznych eksperymentatorów wytwór tajemnych procedur był często zupełnie niepodobny do początkowych składników, tak wewnątrz hałd, gdzie żarzy się i przeistacza wieloskładnikowa mieszanka powstaje produkt końcowy, który jest zupełnie nową skałą, o właściwościach odmiennych niż pierwotne wydobyte fragmenty skorupy ziemskiej.
Żar wewnątrz hałdy jest tylko jednym z ogniw łańcucha zjawisk zachodzących pod jej powierzchnią. Każdy bowiem pożar, nawet określany jako samoistny, musi mieć swoją bezpośrednią przyczynę, a także skutek. Przyczyna może tkwić w indywidualnym składzie materii skalnej tworzących hałdę, w lokalnych warunkach klimatycznych, wieku i innych zjawiskach, które mogą zainicjować samoistne podgrzanie się składowanego materiału i w efekcie - jego samozapłon. Skutki również częściowo pozostają w sferze przypuszczeń. Mogą dotyczyć nie tylko właściwości przekształconych skał, czy możliwości ewentualnego zagospodarowania nowego wzniesienia, ale także zdrowia ludzi, którzy z niepokojem spoglądają na spowite dymem hałdy.
Klimatolodzy od kilku dekad biją na alarm i ostrzegają przed ocieplaniem się klimatu Ziemi, podkreślając jak wiele niewiadomych jeszcze kryją przyczyny i skutki tego niepokojącego zjawiska. Na Górnym Śląsku, gdzie niemal każde miasto ma swoją hałdę, uwagę od globalnego ocieplenia odwracają potężne lokalne ocieplenia - ogniska podziemnych pożarów, które powodują, że nawet najbardziej śnieżna zimą, hałda jest czarna.

Streszczenie naukowe

Zwałowiska powęglowe wykazują różnorodność petrograficzną, mineralogiczną oraz chemiczną wynikającą z rodzaju składowanego materiału uzależnionego od rodzaju kopaliny, wieku hałdy, warunków hydrogeologicznych oraz klimatycznych oraz innych incydentów, np. pożarów egzo- lub endogenicznych hałd. Celem projektu badawczego jest przedstawienie mineralogicznego i geochemicznego zróżnicowania produktów pirometamorfizmu, czyli zjawiska termicznego przeobrażenia skał w wyniku pożarów paliw kopalnych, powszechnego na hałdach odpadów górnictw a węglowego, pochodzących z różnych lokalizacji obszaru Śląska. Ponadto badania te będą stanowić część kompleksowych badań materii mineralnej i organicznej prowadzonych dla ustalenia przyczyn i skutków samozagrzewania się i samozapłonu materiału składowanego na hałdach powęglowych.

 

Komitet Organizacyjny

organizatorzy
organizatorzy

Sponsorzy

logo

logo
logo
logo
logo logo

Patronat honorowy

Leszek Jodliński
Dyrektor Muzeum Śląskiego w Katowicach

Zygmunt Łukaszczyk
Wojewoda Śląski

Jan Malicki
Biblioteka Śląska

Piotr Uszok
Prezydent Katowic

Adam Matusiewicz
Marszałek Województwa Śląskiego

Patronat medialny

logo

logo

logo

logo

logo

logo